Marcel Scheepstra: 'Amsterdam straft sector die haar rijk maakt'

Amsterdam behoort al jarenlang tot de meest aantrekkelijke stedelijke bestemmingen van Europa. Jaarlijks bezoeken miljoenen toeristen de stad, internationale bedrijven vestigen zich er en congresorganisatoren kiezen Amsterdam vanwege haar bereikbaarheid, voorzieningen en internationale uitstraling. Die aantrekkingskracht is geen toeval. Zij is het resultaat van decennialange investeringen in cultuur, infrastructuur, ondernemerschap en internationale positionering.

Toch lijkt Amsterdam steeds vaker afstand te nemen van een sector die een belangrijke bijdrage levert aan dit succes. Hogere toeristenbelastingen, een forse stijging van de btw op hotelovernachtingen, beperkingen op nieuwe hotelontwikkelingen en beleid dat gericht is op het ontmoedigen van bezoekersstromen vormen samen een duidelijke trend. De boodschap lijkt steeds vaker dat toerisme vooral een probleem is dat beheerst moet worden.

Begrijpelijke zorgen, verkeerde balans

De zorgen van bewoners zijn begrijpelijk. Overtoerisme bestaat. Drukte in de binnenstad kan leiden tot overlast, stijgende woonkosten en een toenemende druk op de openbare ruimte. Geen enkele verantwoordelijke bestuurder kan die signalen negeren. Maar goed beleid vraagt om meer dan symptoombestrijding. Het vraagt om een afweging tussen leefbaarheid en economische vitaliteit. Juist daar lijkt het Amsterdamse beleid uit balans te raken. In plaats van gericht te sturen op kwaliteit, spreiding en beheersing van bezoekersstromen, wordt steeds vaker gekozen voor generieke lastenverzwaringen die de gehele sector raken.

*Tekst gaat verder onder de foto.

Een economische motor onder druk

Toerisme is veel meer dan hotelovernachtingen alleen. Achter iedere bezoeker schuilt een uitgebreide economische keten. Hotels, restaurants, cafés, musea, theaters, winkels, taxibedrijven, leveranciers en culturele instellingen profiteren allemaal van de bezoekers die Amsterdam aantrekt. Duizenden mensen verdienen direct of indirect hun inkomen dankzij deze sector.

Wanneer de kosten voor ondernemingen stijgen en marges onder druk komen te staan, blijft dat niet zonder gevolgen. Investeringen worden uitgesteld, uitbreidingsplannen verdwijnen en ondernemers worden gedwongen scherper naar hun kostenstructuur te kijken. De gevolgen raken uiteindelijk niet alleen ondernemers, maar ook werknemers, leveranciers en de bredere stedelijke economie.

De mythe van minder toeristen

Een van de meest opvallende aannames in het huidige debat is dat hogere belastingen automatisch leiden tot minder toeristen. Dat klinkt logisch, maar de werkelijkheid is vaak complexer. Amsterdam blijft aantrekkelijk vanwege haar unieke karakter. Mensen komen voor de grachten, musea, evenementen, zakelijke mogelijkheden en internationale sfeer. Een belastingverhoging verandert dat niet onmiddellijk.

Wat waarschijnlijker is, is dat bezoekers hun gedrag aanpassen. Zij kiezen voor een hotel buiten Amsterdam, verblijven korter of besteden hun geld anders. De bezoeker verdwijnt niet noodzakelijkerwijs; de economische opbrengst verschuift simpelweg naar andere gemeenten in de regio.

Concurrentie tussen steden is realiteit

Een vaak onderschat aspect van toerismebeleid is internationale concurrentie. Steden concurreren voortdurend om bezoekers, investeringen, congressen en evenementen. Amsterdam opereert niet in een vacuüm. Wanneer de totale kosten van een bezoek structureel hoger worden dan in vergelijkbare steden, ontstaat er op termijn een concurrentienadeel.

Dat proces verloopt meestal geleidelijk. Niet met een plotselinge terugval, maar met een reeks kleine beslissingen van bezoekers, organisatoren en investeerders die samen een groot effect kunnen hebben. Juist daarom is het belangrijk om niet alleen naar de korte termijn te kijken, maar ook naar de positie van Amsterdam over tien of twintig jaar.

Kies een duidelijke richting

Amsterdam staat voor een fundamentele keuze. Als de stad daadwerkelijk minder toerisme wil, dan is dat een legitieme politieke keuze. Maar dan moeten bestuurders ook eerlijk zijn over de economische consequenties daarvan. Als toerisme daarentegen wordt erkend als een belangrijke economische pijler, dan hoort daar een beleid bij dat gericht is op balans. Niet op het voortdurend verhogen van lasten, maar op het stimuleren van kwaliteit, duurzaamheid en spreiding. Wat niet houdbaar is, is de huidige tussenpositie waarin toerisme economisch welkom is, maar politiek steeds vaker als last wordt behandeld.

*Tekst gaat verder onder de foto.

Groei en leefbaarheid verbinden

Succesvolle wereldsteden onderscheiden zich niet doordat zij hun sterkste economische sectoren afremmen. Zij onderscheiden zich doordat zij groei en leefbaarheid met elkaar weten te verbinden. Amsterdam hoeft niet te kiezen tussen bewoners en bezoekers. De uitdaging is juist om beide belangen met elkaar in evenwicht te brengen. Maar dat vereist een heldere visie en consistente keuzes. Een stad die haar succes als probleem gaat beschouwen, loopt het risico dat succes uiteindelijk kwijt te raken. De vraag is daarom niet of Amsterdam haar leefbaarheid moet beschermen. De vraag is of zij bereid is haar economische kracht te behouden terwijl zij dat doet.