Gen Alpha als werknemer in aantocht: 'Ze willen werken!'

Het is einde van de middag als Geert-Jan Vaartjes een praatje maakt met wat gasten aan tafel in zijn restaurant De Bosberg in Appelscha. Zijn nichtje komt erbij staan en begint vrolijk mee te praten. 

Een kenmerkend beeld voor Gen Alpha, zegt Vaartjes daar later over. “Ze zijn spontaan en je moet ze soms zelfs een beetje afremmen.” De jongste generatie medewerkers is namelijk enthousiast en niet bang om de handen uit de mouwen te steken. “Het valt me op dat ze echt willen werken.”

Geboren vanaf 2010 

Generatie Alpha volgt op Gen Z en omvat grofweg de kinderen die vanaf 2010 zijn geboren. Een deel van deze generatie is inmiddels oud genoeg voor een bijbaan in de horeca. Voor jongeren onder de 16 jaar gelden daarbij wel beperkingen (zie kader). 

Vaartjes runt met compagnons Oan Tafel en Grand Café Jan in het Friese Wergea en De Bosberg in Appelscha. In totaal werken er 84 mensen, onder wie zo’n zes tot acht jongeren uit Gen Alpha. Ze beginnen bijvoorbeeld in de afwas en kunnen doorgroeien naar de bediening. 

"Bij Oan Tafel laten we afwassers soms ook gasten bij de deur ontvangen", vertelt Vaartjes. "Dat geeft meteen een warm welkom. Twee of drie jongeren zijn vanuit die rol doorgestroomd naar de bediening."

*De tekst gaat onder de foto verder.

‘Maak ze niet gelijk kapot’ 

Ook Robér Willemsen is te spreken over de jongste medewerkers. De voormalig voorzitter van Koninklijke Horeca Nederland is eigenaar van RW Horecagroep, met twaalf horecabedrijven en ongeveer 250 medewerkers. Acht van hen zijn 16 jaar of jonger. 

Hij krijgt veel sollicitaties van jongeren, maar neemt lang niet iedereen aan. Naar eigen schatting wijst hij zo’n 90 procent af. Soms zijn kandidaten echt te jong, soms ontbreekt het hun aan initiatief of voert een ouder het gesprek. 

De jongeren die wél bij hem aan de slag gaan, bevallen hem goed. Ze zijn enthousiast, hebben een mening en tonen belangstelling voor het bedrijf. Toch wil hij niet dat ondernemers te snel conclusies trekken over een hele generatie. 

“Ik denk dat het grootste probleem bij mijn generatie zit”, steekt Willemsen de hand in eigen boezem. “Omdat wij de generatie zijn die die gasten, die nu Gen Z zijn, hebben opgevoed.” Hij vindt dat volwassenen ook naar hun eigen rol moeten kijken als ze kritiek hebben op jongeren. 

Zijn ervaring is dat de piepjonge medewerkers graag willen weten wat er in een bedrijf gebeurt. “Ze willen meer informatie”, zegt Willemsen over Gen Alpha. “Ze willen weten hoe het zit met de cijfers, de strategie en de richting van het bedrijf.” Dat vraagt volgens hem om openheid van ondernemers. "Wie jongeren serieus neemt, moet niet alleen vertellen wat ze moeten doen, maar ook uitleggen waarom."

*De tekst gaat verder onder de foto's van Nonna's Cucina en het team. 

ChatGPT 

Vaartjes ziet dat jongeren bovendien zelf oplossingen zoeken. Hij vertelt over zijn 15-jarige nichtje, die op een zondagochtend ontbijt voor gasten maakte, maar niet wist hoe de oven werkte. “Ik had een gemiste oproep van haar. Toen ik terugbelde had ze het al aan ChatGPT gevraagd en het probleem opgelost.” 

Voor Vaartjes laat het voorbeeld zien hoe jongeren technologie inzetten om zelfstandig verder te komen. Ze wachten niet altijd op iemand die het antwoord geeft, maar zoeken zelf naar een oplossing.

'Goedemiddag, welkom!’ 

Ook Pascal Hoogenboom herkent dat initiatief. Hij is eigenaar van Spot Langweer, aan de Friese meren, en bioscoop Charlie Bios & Bar in Heerenveen. In het hoogseizoen werken bij Spot Langweer zo’n 80 mensen, onder wie naar schatting vijf tot tien jonge medewerkers uit Gen Alpha. 

Hoogenboom vertelt over een jongen die glazen spoelde bij de buitenbar. Hij zag hoe collega’s gasten ontvingen en naar hun tafel begeleidden. "Hij begon zelf ook gasten welkom te heten", lacht Hoogenboom. "‘Goedemiddag, welkom!’ Vervolgens zag hij dat collega’s met de reserveringen bezig waren. Hij pakte de iPad en begon zelf gasten te placeren." 

Dat laatste mocht de enthousiaste jongeling overigens nog niet zelfstandig doen. Toch was Hoogenboom vooral blij met zijn initiatief. "Hij zag het gebeuren en dacht: dat kan ik ook. Je moet hem dan eerder een beetje afremmen dan dat je hem moet aansporen." 

Het voorbeeld doet denken aan het nichtje van Vaartjes, dat zich spontaan mengt in gesprekken met gasten. Beide ondernemers zien jongeren die niet afwachten tot iemand precies vertelt wat ze moeten doen, maar zelf contact zoeken en kansen zien.

*De tekst gaat onder de foto's van SPOT in Langweer verder.

Maak duidelijke afspraken 

Toch is enthousiasme alleen niet genoeg, vindt Hoogenboom. Veel jongeren hebben hun eerste bijbaan en weten nog niet hoe het werk in de horeca verloopt. Een eindtijd op het rooster betekent niet dat je gelijk kunt uitklokken. Lachend: “Ik had een 15-jarige afwasser die dienst had tot 15 uur. Die stond om één over drie met zijn jas aan: ‘Tot morgen hè!’. Zo werkt het natuurlijk niet in de horeca.” 

Daarom maakt Hoogenboom duidelijke afspraken met jonge medewerkers én hun ouders. Ouders krijgen zijn telefoonnummer en weten wat er is afgesproken. "Je wilt niet dat zo’n jongen na een zware eerste dienst thuiskomt en denkt: dit nooit meer. Je moet ze stap voor stap meenemen in het werk." 

Niet alleen vervelende taken 

Ook Willemsen waarschuwt dat ondernemers jongeren niet alleen de vervelende taken moeten geven. Natuurlijk hoort opruimen en afwassen erbij, maar een jonge medewerker moet niet uren achter elkaar uitsluitend het werk doen waar niemand anders zin in heeft. “Laat ze gewoon niet te veel doen. Zorg dat ze het leuk blijven vinden en geef ze niet alleen de kloteklusjes.” 

Volgens Willemsen ligt daar een verantwoordelijkheid voor de hele sector. Jongeren moeten de kans krijgen om te leren, met voldoende begeleiding. Dat geldt ook voor leerbedrijven die stagiairs vooral als goedkope arbeidskracht inzetten, zonder genoeg aandacht voor hun ontwikkeling.

De ondernemers zien ook dat ouders jongeren tegenwoordig weer meer stimuleren om een bijbaan in de horeca te nemen. Vaartjes merkt dat in zijn eigen omgeving. Zijn 14-jarige zoon werkt bijvoorbeeld in de afwas.

*De tekst gaat onder de foto verder.

Verschillen met Gen Z 

Hij ziet wel verschillen met Gen Z, maar wil die generatie niet afvallen. Jongeren uit die groep waren tiener tijdens corona en misten daardoor soms de kans om hun eerste werkervaring op te doen. Ook kan het lastig zijn om gemotiveerd te blijven sparen als een eigen woning voor veel jongeren ver weg lijkt. 

Hoogenboom ziet dat jongeren de waarde van werken vaak beter gaan begrijpen zodra ze zelf geld verdienen. "Als ze lekker aan het werk zijn, hebben ze op een gegeven moment in de gaten: als ik meer uren maak, verdien ik ook meer geld." 

In zijn bedrijven deelt iedereen mee in de fooienpot. "Onze chef-kok krijgt net zoveel fooi als de afwasser van Gen Alpha." Dat is een bewuste keuze, vertelt Hoogenboom. "We doen dat heel bewust om iedereen een grote club samen te laten vormen. De jonge afwasser kan daardoor soms bijna net zoveel fooi mee naar huis nemen als het eigen uurloon.

Geef ze de kans 

Wat kunnen andere horecaondernemers van deze ervaringen leren? Volgens Vaartjes begint het ermee dat ze openstaan voor jonge medewerkers. “En help jongeren het werk te leren kennen”, vult Hoogenboom aan. 

Willemsen heeft nog een duidelijke waarschuwing voor werkgevers: "Zorg dat ze het leuk blijven vinden. Geef jongeren niet alleen de rotklussen, leg uit wat er in het bedrijf gebeurt en neem hun vragen serieus. Zo behoud je ze in de toekomst ook voor de horeca."