Vol netstroom zorgt voor frustratie: hoe ga je hier als horeca mee om?

Toen Jeroen Spek restaurant KASTAN in Hoofddorp startte, was het uitgangspunt dat de horecazaak duurzaam en gasloos moest zijn. Het gebouw was grotendeels circulair, er werden 36 zonnepanelen op het dak gelegd, warmtepompen geïnstalleerd en maximaal geïsoleerd - alles moest elektrisch. Tot duidelijk werd dat de grootste kleinverbruik-aansluiting van 3x80 ampère niet voldoende was om alle apparatuur in de keuken en in het pand te laten draaien op pieken tijdens lunch en diner. Een zwaardere aansluiting? Onmogelijk. Netcongestie. Wachttijd: zeker tot 2032.

Daar sta je dan als ondernemer met je goede gedrag. Je wilt verduurzamen, maar nog voordat het eerste gerecht is uitgeserveerd, loop je vast op een stroomnet dat vol zit. Het restaurant in Hoofddorp, onderdeel van een nieuwe wijk van kantoren en woningen, zat ook nog eens in een rode zone - het was een kwestie van achteraan aansluiten. Samenwerken met buren kon ook niet, ze waren op dat moment pioniers in een wijk die nog gebouwd moest worden. Uiteindelijk vonden ze de oplossing in een slimme batterij van 100 kWh, die ’s nachts oplaadt en – in combinatie met de zonnepanelen - overdag de pieken opvangt.

*Tekst gaat verder onder de foto van KASTAN in Hoofddorp.  

Elektrificatie

Voor Robin Quax is KASTAN een herkenbaar voorbeeld. Hij is programmamanager hernieuwbare elektriciteit bij TKI Urban Energy, onderdeel van Topsector Energie - een samenwerkingsverband tussen overheid, bedrijfsleven en kennisinstellingen voor de energietransitie in Nederland. Zij schreven een rapport over de elektrificatie van de horeca, een branche die in de discussie rond netcongestie weinig aandacht krijgt.

Veel overheidsbeleid rondom elektrificatie richt zich op woningen en bedrijventerreinen, stellen de onderzoekers. Netbeheerders veronderstellen ten onrechte dat de horeca op gas wil blijven vanwege de gewoonten in keukens. Dat klopt niet. Veel horecaondernemers willen juist elektrificeren, ook in de keuken. Omdat het goedkoper is dan gas, vanwege een duurzaamheidsgedachte, maar ook praktisch: het houdt keukens koeler om in te werken.

Beperkingen

Horecaondernemers lopen hierbij, zeker in historische binnensteden, tegen tal van beperkingen aan. Zodra een horecazaak de stap zet naar volledig elektrisch koken, stijgt de vermogensvraag fors. Precies daar wringt het, zegt Quax. “Je ziet dat het al moeilijk is om bedrijventerreinen of nieuwbouwwijken van genoeg stroom te voorzien. Laat staan in het centrum van een grote stad, waar de horeca veelal is geconcentreerd en waar de piekmomenten van restaurants ook nog eens samenvallen met de avondpiek van huishoudens.”

Toch zijn er mogelijkheden, constateren de onderzoekers. Elektrificeren is volgens Quax meer dan alleen gasapparatuur vervangen door elektrische varianten. Uit het onderzoek komt naar voren dat drie maatregelen cruciaal zijn. Ten eerste de aanschaf van moderne en zuinige apparatuur. “Simpel voorbeeld: als je een inductiefornuis koopt met een boostfunctie is de kans groot dat je personeel die functie gebruikt. Handig, maar een enorme piekverbruiker. Denk goed na of je die nodig hebt.”

Ten tweede: werk met slimme regelingen om vermogenspieken te spreiden. En ten derde: zet warmwaterbuffers (hot-fill) en accu’s in om vermogen in de tijd te verplaatsen. Maar ook aanpassing van gedrag. Denk aan voorbereidende handelingen die, waar het concept dat toelaat, eerder op de dag kunnen plaatsvinden. “Het onderzoek laat zien dat juist in die combinatie van techniek en bedrijfsvoering de ruimte zit. Er is niet één wondermiddel, maar het is een optelsom van maatregelen.”

Batterij

KASTAN was een de eerste horecazaken die een grote batterij least. “Wij kwamen met een Chinees bedrijf in contact via de gemeente en de netbeheerder”, zegt Spek. “Wij zijn voor de Chinezen een soort voorbeeldproject. Horeca is namelijk een lastige sector vanwege de piekbelasting, dus dit is voor hen een interessante case.” ’s Nachts, als de vraag op het net lager is en stroom goedkoper, laadt de batterij op. Overdag levert die extra vermogen op de momenten dat in de keuken alles tegelijk aanstaat. Tegelijkertijd leveren ook de zonnepanelen overdag stroom en slaat de batterij deze energie op. “Daarmee verdubbelen we onze capaciteit”, zegt Spek.

Bijzonder is dat de batterij bij KASTAN inmiddels onderdeel van het duurzame restaurant is geworden. Het is een forse unit, ongeveer 1,5 meter breed en 2,5 meter hoog, die bewust in het zicht is gezet voor gasten. “Het vertelt een mooi verhaal.” Inmiddels komen er regelmatig (horeca)mensen op bezoek om te kijken hoe deze pilot in de praktijk uitpakt – en blijven ze gelijk eten. Win, win, lacht Spek. En het bevalt goed, zegt hij. “We kunnen de batterij in de nacht met goedkope stroom laden en qua stroomkosten zijn we daardoor veelal goedkoper uit.”

*Tekst gaat verder onder de foto van KASTAN.

Accu

Een vergelijkbaar verhaal klinkt bij De Boshut in Rotterdam, waar Maaike Groenewegen sinds een halfjaar met haar man Frank Huson het restaurant in het Kralingse Bos runt. Ook daar was de wens duidelijk: een zo duurzaam mogelijk zaak bouwen, volledig gasloos en ook hier was te weinig elektrische capaciteit beschikbaar. En in het bos kun je niet zomaar even een extra stroomkabel laten trekken. De uitweg werd gevonden in opslag van energie. Een accu laadt ’s nachts op en zorgt er overdag voor dat de piekmomenten opgevangen kunnen worden.

Dat ging overigens niet helemaal zonder offers, zegt Groenewegen. Ze noemt de accu een flinke extra kostenpost waar vooraf geen rekening mee was gehouden. Bovendien waren er allerlei praktische en verzekeringstechnische eisen: waar de accu mag staan, hoe die beveiligd moet worden, er moest zelfs een deur op maat gemaakt worden. De installatie – de accu is 3 bij 2 meter - neemt inmiddels haar voormalige opslagruimte in beslag. “Maar uiteindelijk werkt het goed en kunnen we wel ondernemen.”

*Tekst gaat verder onder de foto's van De Boshut.

Frustratie

Voor Alain Simonis is netcongestie een grote bureaucratische frustratie. De bekende horecafamilie uit Scheveningen (onder andere Encore en Catch by Simonis) is momenteel bezig met de bouw van een groot nieuw project, Simonis aan de Haven. Een gebouw van in totaal 4000 vierkante meter, waarvan 3000 m2 aan hotel en appartementen en 1000 m2 aan andere horeca.

“Dat project heeft aanzienlijke vertraging opgelopen door netcongestie”, zegt Simonis. “Niet zozeer omdat er geen capaciteit beschikbaar was, maar omdat wij de gevraagde aansluiting in eerste instantie niet kregen toegewezen. Uiteindelijk hebben we dit kunnen oplossen door het project op te splitsen in meerdere compartimenten - met aparte huisnummers voor feitelijk hetzelfde bedrijf - waardoor het ineens wél mogelijk werd.”

*Tekst gaat verder onder de foto van Alain en Allie Simonis. 

Zijn vader Allie Simonis dreigde vorig jaar nog tijdens een raadsvergadering van de gemeente om met zijn bedrijven Scheveningen te verlaten, als ze op tegenwerking zouden blijven stuiten. Het ondernemen werd ze onmogelijk gemaakt, zei hij destijds. Hoe kan je een bouwplan indienen als je op stroom moet wachten tot 2036? Inmiddels is er dus, na een jarenlange vertraging, een oplossing gevonden, maar de netcongestie blijft een heikel punt, zegt zoon Alain.

“Wat hier in Scheveningen opvalt is dat het probleem in de praktijk minder met fysieke capaciteit te maken heeft en meer met regelgeving en administratieve processen. Het is vaak eerder een papieren dan een technisch vraagstuk. We merken dat er lokaal soms wel degelijk capaciteit beschikbaar lijkt te zijn, maar dat deze door de huidige systematiek niet benut kan worden. Dat onderstreept voor ons dat het vooral een bureaucratische uitdaging is. Het blijft ook een onzeker onderwerp, zeker omdat hier in de gemeente elke keer een andere wind waait, waardoor je als bedrijf weer moet schakelen.”

*Tekst gaat verder onder de foto's van Encore by Simonis in Scheveningen.

Denkwijze veranderen

Volgens energiespecialist Quax zal de huidige netcongestie nog jaren voelbaar blijven, maar dat betekent niet dat ondernemers compleet machteloos zijn. Wie nu slim investeert, bereidt zich ook voor op de toekomst. En dat is nodig ook, want zelfs als het stroomnet later wel wordt uitgebreid, blijft het verstandig om je verbruik terug te dringen. “De tijd dat stroom vanzelfsprekend onbeperkt beschikbaar was, komt waarschijnlijk niet terug. Dat vraagt om een andere denkwijze. Niet langer alleen: hoe kom ik aan meer stroom? Maar ook: hoe gebruik ik de stroom die ik heb slimmer?”

Hij wijst erop dat gespecialiseerde bedrijven hier horecaondernemers bij kunnen helpen, van energiemanagement tot opslagoplossingen. En gemeenten kunnen een rol spelen met informatie, zoals bij KASTAN in Hoofddorp, en waar mogelijk zelfs subsidieregelingen. “Bij Simonis in Scheveningen-Haven loopt het dan misschien niet goed met de gemeente, maar er is ook een initiatief in Scheveningen dat er wel wordt meegedacht (zie kader). Want als steden hun horeca willen behouden én verduurzamen, hoort daar ook steun bij.” 

---

In het kort

• Netcongestie blokkeert uitbreiding of verzwaring van stroomaansluitingen voor horeca.
• Batterijen en slim energiemanagement maken elektrificatie toch mogelijk. 

• Oplossingen liggen in combinatie van techniek, gedrag en bedrijfsvoering.

Checklist voor ondernemers

• Check tijdig je beschikbare netaansluiting vóór verbouwing of elektrificatie.
• Vermijd piekverbruik: spreid kookmomenten en voorbereidende handelingen.
• Kies apparatuur zonder onnodige piekfuncties zoals booststanden.
• Onderzoek batterijopslag of warmwaterbuffers voor piekafvlakking.
• Laat een energiemanagementscan uitvoeren door een specialist.
• Informeer bij gemeente naar subsidies of lokale energie-initiatieven.
• Overweeg samenwerking met buren of lokale netwerken waar mogelijk.
• Reserveer ruimte en budget voor technische installaties zoals accu’s. 

• Stem installatie en plaatsing af met verzekeraar en regelgeving.

Bronnen & verantwoording

• Jeroen Spek (KASTAN, Hoofddorp) 
• Robin Quax (TKI Urban Energy / Topsector Energie) 
• Maaike Groenewegen en Frank Huson (De Boshut, Rotterdam)
• Alain en Allie Simonis (Simonis, Scheveningen)
• Rapport elektrificatie horeca TKI Urban Energy

Slot

Netcongestie vraagt van horecaondernemers om vooruitdenken en flexibiliteit in bedrijfsvoering. Wie inzet op slim energiegebruik en opslag, vergroot de kans om toch te kunnen elektrificeren. Tegelijk blijft samenwerking met overheden en netbeheerders essentieel om structurele oplossingen te realiseren.

Over de totstandkoming

Dit artikel is gebaseerd op interviews met betrokken horecaondernemers en een energiespecialist, aangevuld met een sectorrapport over elektrificatie.