Biernieuws
Foto Kevin Davis, www.kevindavis.nl

Bierhistorie bij brouwerij Poesiat & Kater

De brouwerij heet Poesiat & Kater, net als het café restaurant-proeflokaal. Maar het verhaal achter deze Amsterdamse horeca-hotspot heeft een stevige  historische basis. In de nieuwe brouwerij herleeft wat ooit de grootste brouwerij van Nederland was. Die stond op de Hoogte Kadijk in Amsterdam:  Van Vollenhoven’s Bierbrouwerij De Gekroonde Valk, die wereldwijd exporteerde. De bieren zijn weer  verkrijgbaar, de valk straalt weer.

Tekst: Gerard Molenaar

Op de Hoogte Kadijk in Amsterdam stond ooit de grootste brouwerij van het land. Een bijzondere brouwerij want de directeur die eind 19e eeuw aan het roer stond, de heer Willem Hovy, bleek een voorloper te zijn op het gebied van wat we nu MVO noemen. Hij was met anderen de oprichter van de Vrije Universiteit, zorgde voor de universiteitsgebouwen en betaalde de salarissen van de hoogleraren. Twee van zijn personeelsleden, meester-timmerman Bart Poesiat en meester-metselaar Klaas Kater waren, eveneens vanuit een protestants-christelijke levensopvatting, de oprichters van woningbouwvereniging Patrimonium, ooit de grootste van het land, en ze stonden ook aan de wieg van wat nu de vakbond CNV is.

Puur MVO
Het is cultureel marketeer Eymert van Manen (69) die dit allemaal vertelt op een woensdagochtend in april, in de net geopende brouwerij Poesiat & Kater aan de Polderweg, op het terrein van de voormalige Oostergasfabriek. Hij is een van  de initiatiefnemers van Stichting de Gekroonde Valk.  Van Manen woonde ooit op de Hoogte Kadijk en vroeg zich net als andere bewoners af wat de grote zuil betekende die daar al jaren stond. Het bleek de zuil te zijn waarop ooit een valk stond, bij de ingang van de voormalige brouwerij De Gekroonde Valk. Om een lang verhaal kort te maken: Van Manen dook in de geschiedenis van de brouwerij en werd erdoor gegrepen. Hij richtte Stichting De Gekroonde  Valk op, speurde oud-medewerkers op, vond oude bierrecepten terug en spoorde zelf de valk op die ooit op de Hoogte Kadijk stond. “Die was met een van de nazaten van de familie Hovy naar Zuid-Afrika geëmigreerd. We konden hem niet krijgen en daarom hebben we een replica laten maken, die nu op de Hoogte Kadijk staat. Maar we ontdekten ook dat De Gekroonde Valk als een van de eerste bedrijven aan MVO deed. De arbeidsomstandigheden in de brouwerij  waren voor die tijd erg goed. Werknemers kregen een vast loon, er was een pensioenfonds en een ondersteuningsfonds voor weduwen, wezen en arbeidsongeschikten. Zieke werknemers kregen de eerste twee weken ziektegeld en op de kop van de Czaar Peterstraat liet Hovy een groot complex arbeiderswoningen bouwen - op loopafstand van de brouwerij - met huren die tweederde van de gangbare huurprijs bedroegen. Dat dit maatschappelijk verantwoord ondernemen nooit in de geschiedenisboeken is gekomen, komt misschien omdat het in de christelijke hoek zat.”

Ondergang en comeback
Het ging de brouwerij aanvankelijk zeer goed, ook internationaal, maar twee wereldoorlogen en veranderende drinkgewoonten nekten de brouwerij die in 1949 door Heineken werd overgenomen, en even later gesloten. Jarenlang nog brouwde Heineken een van de populairste bieren van de brouwerij, het Van Vollenhoven’s Stout, maar dan wel op een ondergistende brouwwijze die eigenlijk niet bij dit bier past. Ergens eind jaren ‘90 was de vraag zo gedaald dat Heineken het bijltje erbij neergooide. Maar dat bleek niet het einde te zijn van dit roemruchte bier. Nadat Heineken ermee was gestopt, kreeg de stichting het merk in licentie en bracht het Van Vollenhoven’s Extra Stout weer op de markt, sindsdien gebrouwen volgens de  originele, bovengistende receptuur.

Ook verscheen in 2009 het prachtige boek ‘Geloof in de Brouwerij’ over de geschiedenis van de brouwerij en omdat het verhaal, dankzij de net geopende brouwerij Poesiat & Kater verder gaat, komt er een herdruk. De stichting is ook bezig met fundraising voor een wetenschappelijke biografie over Willem Hovy.

Droom komt uit
Diverse ontmoetingen en ervaringen, ontlokten een droom. Wat zou het mooi zijn als alle Van Vollenhoven bieren weer gebrouwen zouden worden in een eigen brouwerij. Die droom kreeg steeds meer gestalte de afgelopen jaren. De ontmoeting met  Jesse van Vollenhoven was bijvoorbeeld belangrijk. Geen nazaat van de bierbrouwer maar wel een ondernemende bierliefhebber die ook graag de historische bieren zag herleven. En die achternaam inspireerde. Van het een kwam het ander. Een ontmoeting met Jorn Stouten en zijn partner Daphne van den Boom, beiden in de horeca actief op de Westergasfabriek, en het contact met brouwer Julián Álvarez Zárate (32), brachten alles in een stroomversnelling. In de zoektocht naar een geschikte locatie die groot genoeg zou zijn voor een proeflokaal en een brouwerij stuitten ze op een historisch pand op het voormalige terrein van de Oostergasfabriek. Het benodigde geld was snel bij elkaar: eigen kapitaal, een lening van de bank, en een half miljoen uit crowdfunding in de eigen kring van de investeerders. Daarvan liefst 15% van bewoners uit de directe omgeving van de brouwerij: betrokken buurtgenoten die het prachtig vinden dat er een brouwerij annex restaurantproeflokaal in hun buurt is geopend.

Één ding hadden de initiatiefnemers gemeen: als we het gaan doen, doen we het goed en groot en dat is gelukt. Maar eerst moest er nog een naam komen voor de brouwerij, want ook al is het een voortzetting van Van Vollenhoven’s De Gekroonde Valk, officieel is dat natuurlijk niet het geval. De heren Poesiat en Kater hadden zoveel indruk gemaakt op de initiatiefnemers, dat ze de brouwerij vernoemden naar deze twee mannen die in de 19e eeuw zo’n belangrijke rol speelden voor de Amsterdamse gemeenschap. Twee sociale werklieden uit het begin van de 20e eeuw leven nu voort in de nieuwe brouwerij, die naast historische Van Vollenhoven bieren onder de naam Poesiat  & Kater ook bijzondere bieren brouwt.

‘Werken in een droom’
Jorn Stouten en Dafne van den Boom hebben voor plm. 40% aandelen in de holding waaronder brouwerij en horecazaak vallen. Met chefkok Thomas ‘Tommy’ Peerkhan stelden ze een prachtige menukaart samen die de bezoekers de mogelijkheid biedt bij de bijzondere gerechten een passend bier te drinken uit eigen brouwerij. Het pand alleen al is het bezoekje waard, maar als straks de temperatuur stijgt zal ook het terras vol zitten.
De twee bevlogen horecaondernemers kennen het klappen van de zweep. Jorn Stouten: “Op de Westergasfabriek runden we vanaf 2009 het Westergasterras en namen we met de andere ondernemers en betrokkenen veel initiatieven, van Bevrijdingsfestival tot het binnenhalen van de  Fashionweek. Ik was voorzitter van de Vereniging Promotie Westergasfabriek en het was heel leerzaam om vanuit die functie namens de ondernemers van de Westergasfabriek bij veel creatieve en culturele initiatieven betrokken te zijn. Maar we werkten in andermans droom, want het was niet onze eigen onderneming.
Daarom hoefden we niet lang na te denken toen deze kans zich voordeed, want hier kwam alles samen wat ons interesseert: ambachtelijk bier, goed eten, een bijzondere locatie en een bijzonder horecabedrijf. Als je in de horeca werkt en je hebt hart voor je vak, wat is er dan mooier dan je eigen bier te brouwen en een kaart samen te stellen? We werken nu in onze eigen droom. Gelukkig kunnen we ook in het werk goed met elkaar overweg. Dafne doet onder meer de reserveringen en het personeel en ze weet veel over eten, drinken en smaak. Ik doe de administratie en sta op de vloer. Tommy, die ook aandeelhouder is in het horecabedrijf, kan onze ideeën waarmaken. Tommy, Dafne en ik vormen een drie-eenheid. We werkten zeven jaar succesvol samen bij het Westergasterras.”

De horecaondernemers hebben met brouwerij, proeflokaal en restaurant op zo’n bijzondere locatie goud in handen. Stouten is een week na de opening nog aan het bijkomen. “Ik heb 3 tot vier uur per nacht geslapen, zo druk was het. In drie dagen hadden we 1100 volgers en al 54 beoordelingen op Facebook, die allemaal positief zijn. Er heerst in dit team een familiegevoel, ook met de buurtbewoners. Poesiat & Kater is meer van de buurt dan van ons. Wij faciliteren de wens van de buurt. We zijn dankbaar dat we dit mogen doen.“

Brouwer met doctorstitel
Brouwer Julián Álvarez Zárate is gepromoveerd bioloog, met een master in gist, maar zag al snel in dat hij niet zomaar werk zou vinden in de richting waarvoor hij had gestudeerd. En als thuisbrouwer  was zijn hart al opengegaan voor het brouwersvak. Toen hij bij Brouwerij ‘t IJ aan de slag kon, zag hij dat als de kans van zijn leven. Door de schaalgrootte van de brouwerij was hij bij vrijwel alles betrokken en zo leerde hij alle facetten van het bierbrouwen. Maar toen hij werd benaderd door Van Manen of hij misschien interesse had om historische bieren tot leven te wekken hoefde hij niet lang na te denken.

Alvarez: “Het is natuurlijk bijzonder om die oude recepten te hebben en ik heb samen met bierhistoricus Roel Mulder naar het recept voor Princesse Bier gekeken en geprobeerd een moderne draai te geven aan zo’n historische recept, maar er wel zo dicht mogelijk bij te blijven. Roel heeft met UDB al een Princessebier laten brouwen.  Er was vroeger een bruine en een blonde versie. Wij maken de blonde. Maar omdat er destijds met andere grondstoffen en technieken werd gewerkt, is het altijd een benadering. Het is een bier dat dicht bij een witbier komt, maar waarvan de mout 50/50 tarwe en gerst bevat, en dat dankzij een tinctuur van sinaasappelschillen een sinaasappelsmaakje heeft.”

Traditioneel en experimenteel
“Ik mag dus mooie historische Van Vollenhoven bieren brouwen. Naast het Extra Stout en het Princesse Bier, een Münchener en een East India Pale Ale, en binnenkort waarschijnlijk ook een Hollandsch Ale en een Amsterdams Bruin Bitter. In het voor- en najaar komen daar nog bockbieren bij. Onder het merk Poesiat & Kater kan ik nog veel meer experimenteren met bijzondere bieren, dus ik voel me hier als een vis in het water. Zo brouw ik een Gose onder de naam Wisse Gose. Voor de bieren van Poesiat & Kater gebruiken we bijzondere achternamen van mensen die ooit bij Brouwerij De Gekroonde Valk werkten:  Kaintz Tripel, Kercken Porter en Muuke Pale Ale.”

Duidelijk is dat de club mensen achter de nieuwe brouwerij een hecht team vormen met veel passie. In de brouwerij kan 180.000 liter per jaar worden gemaakt waarvan zo’n 100.000 liter in het eigen café-restaurant zal worden geschonken en 80.000 liter via fusten naar andere horecabedrijven gaat. Maar uiteraard wil Poesiat & Kater het bier ook op fles beschikbaar maken; omdat er geen eigen afvullijn beschikbaar is, worden de bieren die op fles moeten komen gebrouwen bij een opdrachtbrouwerij in Sittard, die uitstekende afvulapparatuur heeft. Uiteraard alles strikt volgens dezelfde receptuur.

Historisch etiket
Maar verpakken betekent ook dat er etiketten moeten komen voor de brouwerij, proeflokaal en de verschillende bieren. Daarvoor werd het jonge bureau Bowler & Kimchi ingeschakeld. Kevin Davis van B&K: “We hebben ons laten inspireren door de geschiedenis van alle etiketten en vooral door een laat-19e eeuwse afbeelding van de valk, maar wel geprobeerd die eigentijds te maken. In de geschiedenis van de brouwerij is er veel gebeurd met de valk. Wij wilden de valk graag stoer en strak, en de trots laten zien van “de gekroonde valk”. Dus als icoon terug voor het merk.” Voor de bieren van Poesiat & Kater komen aparte, etiketten, later dit jaar. ‘Die worden heel leuk, en een mooi eerbetoon aan de geschiedenis van het merk Poesiat en Kater”, zeggen de trotse verpakkingsontwerpers.

Het team van Poesiat & Kater barst van de energie. De ambities zijn duidelijk: mooie bieren en goed eten in een gastvrije omgeving. En voor de bieren ligt de lat hoog. ‘We willen uiteindelijk naar een marktpositie als Jopen en de Texelse”, zegt Van Manen.

Reactie toevoegen